تست ترانزیستور روی برد

علت سوختن ترانزیستور

تست ترانزیستور روی برد برای اطمینان از سالم بودن این قطعه انجام می‌شود. از آنجایی ‌که ترانزیستورها با درجه حرارت، جریان و ولتاژ خاصی کار می‌کنند با قرار گرفتن در شرایط نامناسب امکان سوختن آن‌ها فراهم می‌شود. در زیر به دلایل سوختن ترانزیستور اشاره کرده‌ایم:

بار اضافی: در اطلاعاتی که به همراه ترانزیستورها ارائه می‌شود، یک جریان ماکزیمم نوشته شده است که اعمال جریان بیشتر از آن باعث سوختن ترانزیستور می‌شود.

گرمای بیش از اندازه: در صورتی ‌که هنگام عبور جریان گرمایی بیش از حد تولید شود، باعث آسیب‌رسی به ترانزیستور خواهد شد. همچنین اگر ترانزیستور در محیطی بدون خنک‌کننده و دمای بالا قرار بگیرد به احتمال زیاد آسیب می‌بیند.

ولتاژ یا قطبیت نادرست: ولتاژ ماکزیمم در دیتاشیت ترانزیستورها درج می‌شود و در صورتی که ولتاژی بیشتر از مقدار نوشته شده بر آن اعمال شود، اتصال ترانزیستور با قطبیت معکوس باعث آسیب خواهد شد.

تخلیه الکتریسیته ساکن: تخلیه استاتیکی همانند یک شوک الکترواستاتیکی بوده و در لحظه‌ای کوتاه سبب ایجاد جریان و ولتاژ بالا می‌شود که ممکن است آسیب برساند.

روش‌های تست ترانزیستور بر روی برد الکترونیکی

برای تست ترانزیستور روی برد سه روش مختلف وجود دارد که با استفاده از این سه شیوه می‌توان از سلامت ترانزیستور مطمئن شد. در زیر دو تست را معرفی کرده‌ایم:

روش اول: تست با مولتی متر دیجیتال

در روش اول مولتی‌متر در حالت تست دیود قرار گرفته و در ترانزیستور NPN پراب قرمز به سوکت مثبت مولتی‌متر و پراب مشکی به قسمت منفی متصل می‌شود تا اعداد به نمایش درآیند. در ترانزیستورهای PNP پراب قرمز به سوکت منفی مولتی‌متر و پراب مشکی به قسمت مثبت متصل خواهند شد.

روش دوم: مدار تست

در روش تست ترانزیستور بایستی پایه‌های بیس، امیتر و کلکتور ترانزیستور به مدار تست متصل شده و با روشن شدن ال‌ای‌دی سلامت ترانزیستور مشخص ‌شود.

ابزارهای مورد نیاز برای انجام تست ترانزیستور بر روی برد

جهت تست ترانزیستور روی برد نیاز به ابزارهای مختلفی وجود دارد تا نتیجه مناسبی را به دست آورید. این ابزارها عبارتند از منبع تغذیه یا باتری 9 ولتی، ترانزیستور مورد آزمایش، دیود نورانی، مقاومت‌های 470، 1 کیلو و 10 کیلو اهمی، برد بورد و سیم‌های جامپر.

مراحل تست ترانزیستور روی برد

جهت تست ترانزیستور روی برد نوع npn و pnp با استفاده از مولتی‌متر روش‌های مختلف وجود دارد که در زیر بررسی کرده‌ایم:

نحوه تست ترانزیستور با مولتی متر ترانزیستور npn

برای این کار پراب مثبت را به پایه بیس و پراب منفی را به پایه امیتر وصل کرده و افت ولتاژ را مشاهده می‌کنیم. در صورتی ‌که ولتاژ نمایش داده شده 6 تا 7 ولت باشد، ترانزیستور سالم است؛ اما اگر افت ولتاژ تفاوت قابل توجهی داشت، به احتمال زیاد ترانزیستور معیوب خواهد بود.

برای اینکه از تست ترانزیستور مطمئن شوید، پراب منفی را از امیتر جدا نکنید اما پراب مثبت را به پایه کلکتور متصل کرده و افت ولتاژ را بررسی کنید. در صورتی‌ که افت ولتاژ مانند آزمایش بالا بود، ترانزیستور سالم است.

روش تست ترانزیستور روی مدار pnp

در این شرایط پراب مثبت را به پایه امیتر و پراب منفی را به پایه بیس وصل کنید. اگر افت ولتاژ نمایش داده شده بین 6 تا 7 ولت باشد، ترانزیستور سالم است. برای اطمینان از تست ترانزیستور روی برد می‌توانید پراب مثبت را جدا نکرده و پراب منفی را به کلکتور متصل کنید. در صورتی ‌که مولتی‌متر افت ولتاژ را شبیه به آزمایش بیس امیتر نشان داد، ترانزیستور سالم خواهد بود.

توجه داشته باشید که تست ترانزیستور smd روی برد با مولتی‌متر شبیه به ترانزیستور dip بوده و تنها لازم است ترتیب پایه‌های دیتاشیت ترانزیستور خود را مورد مطالعه قرار دهید.

قبل از تست ترانزیستور روی برد چه نکاتی را رعایت کنیم؟

برای تست ترانزیستور با مولتی متر روی برد، اولین نکته این است که مدار باید خاموش و از منبع تغذیه جدا باشد تا نتیجه اندازه‌گیری‌ها دقیق‌تر شود. همچنین بهتر است قبل از شروع، نوع ترانزیستور را بشناسید و تشخیص پایه های ترانزیستور را با کمک دیتاشیت یا کد قطعه انجام دهید، چون جابه‌جا گرفتن پایه‌ها یکی از دلایل اصلی خطا در تست است. اگر روی برد قطعات جانبی مثل مقاومت، دیود یا خازن به پایه‌های ترانزیستور متصل باشند، ممکن است روی نتیجه تست اثر بگذارند. بنابراین در صورت امکان، پایه‌های مشکوک را از مدار جدا یا حداقل مسیرهای اطراف را بررسی کنید. توجه به علائم خرابی ترانزیستور مثل سوختگی، تغییر رنگ، ترک‌خوردگی یا داغ شدن غیرعادی هم قبل از تست اهمیت دارد، چون می‌تواند به تشخیص سریع‌تر کمک کند.

چرا تست ترانزیستور روی برد ممکن است اشتباه شود؟

تست ترانزیستور با مولتی متر روی برد همیشه نتیجه قطعی نمی‌دهد، چون قطعات دیگر مدار می‌توانند مسیرهای موازی ایجاد کنند و مقدار خوانده‌شده را تغییر دهند. برای مثال، مقاومت‌ها یا دیودهای متصل به پایه‌ها ممکن است باعث شوند ترانزیستور سالم، خراب به نظر برسد یا برعکس. از طرف دیگر، اگر تشخیص پایه های ترانزیستور به‌درستی انجام نشده باشد، تست به‌اشتباه انجام می‌شود و کاربر تصور می‌کند قطعه معیوب است. همچنین در برخی موارد، علائم خرابی ترانزیستور فقط در شرایط کاری واقعی مشخص می‌شوند و با تست ساده مولتی‌متر دیده نمی‌شوند. به همین دلیل، تست روی برد بیشتر یک روش اولیه برای عیب‌یابی است و در موارد حساس بهتر است قطعه از مدار خارج و دوباره بررسی شود.

تفاوت تست BJT و MOSFET روی برد

یکی از اشتباهات رایج در تست ترانزیستور با مولتی متر این است که روش تست BJT و MOSFET یکسان فرض می‌شود، در حالی که این دو قطعه ساختار و رفتار متفاوتی دارند. در BJT باید پیوندهای بیس-امیتر و بیس-کلکتور بررسی شوند و تشخیص پایه های ترانزیستور در اینجا اهمیت زیادی دارد، چون NPN و PNP رفتار متفاوتی دارند. اما در MOSFET باید گیت، درین و سورس بررسی شوند و حساسیت گیت به بار الکتریکی و مسیرهای روی برد در نتیجه تست تأثیر می‌گذارد. بنابراین اگر روش تست BJT را برای MOSFET به‌کار ببرید، ممکن است نتیجه اشتباه بگیرید و علائم خرابی ترانزیستور را نادرست تفسیر کنید. به همین دلیل، برای هر نوع ترانزیستور باید روش تست مخصوص خودش را استفاده کرد.

جمع‌بندی

یکی از مهم‌ترین قطعات الکترونیکی در مدار ترانزیستور است که جهت قطع و یا تقویت سیگنال‌ها و همچنین سوئیچ به کار می‌رود. این ترانزیستور از موادی نیمه رسانا مانند ژرمانیوم و سیلیسیم تشکیل شده و در ساختار خود پیوندهای نوع N و نوع P دارد. از آنجایی ‌که جریان و ولتاژ خاصی برای ترانزیستور در نظر گرفته شده است، در صورتی‌ که از ولتاژ و یا جریان بیشتر از حد مشخص استفاده شود، ترانزیستور می‌سوزد. در این شرایط تست ترانزیستور قدرت می‌تواند به شما اطمینان دهد که محصول شما سالم است.

تست ترانزیستور با استفاده از دو روش استفاده از مولتی‌متر و یا مدار تست انجام می‌شود. تست ترانزیستور روی برد نیازمند ابزارهای خاصی مانند منبع تغذیه، دیود نورانی و سیم‌های مختلف است تا آزمایش به درستی انجام شود. برای اینکه محصول خریداری شده متناسب با پروژه شما باشد، لازم است قبل از خرید به مشخصات و دیتاشیت آن توجه کنید. جم ترونیک یکی از بزرگ‌ترین فروشگاه‌های لوازم الکترونیکی بهترین ترانزیستورها را با ویژگی‌های منحصربه‌فرد ارائه می‌دهد.

 سوالات متداول

• چگونه می‌توان تست ترانزیستور را روی یک برد الکترونیکی انجام داد؟

تست ترانزیستور روی برد با استفاده از ابزار خاص و اتصال آن به مدار انجام می‌شود. در این شرایط با روشن شدن ال‌ای‌دی سلامت ترانزیستور مشخص خواهد شد.

• ابزارهای لازم برای تست ترانزیستور بر روی برد چه مواردی هستند؟

ترانزیستور مورد آزمایش، منبع تغذیه یا باتری 9 ولتی، سیم‌های جامپر، مقاومت‌های 470، 1 کیلو و 10 کیلو اهمی، دیود نورانی، برد بورد و... .

• چه اقداماتی باید برای تست و تشخیص مشکلات ترانزیستور در سیستم‌های الکترونیکی انجام داد؟

با استفاده از مولتی‌متر و تست مدار می‌توان از سلامت ترانزیستور مطمئن شده و همچنین جریان و ولتاژ ورودی را با توجه به دیتاشیت محصول تنظیم کرد.

نویز برق یکی از مشکلات رایج در مدارهای الکترونیکی است که می‌تواند به شکل صدای اضافی در سیستم‌های صوتی، اختلال در عملکرد سنسورها، نوسان سیگنال، خطا در تجهیزات دیجیتال یا حتی عملکرد نامنظم یک…